A. Wat betekent ‘ZEN’ in het algemeen?
Vorig weekend was het hier behoorlijk druk en plots zei iemand tegen mij: ‘Maak je niet zo druk! Wees ZEN!’
Dus ‘ZEN’ betekende voor mij in deze zinsconstructie: ‘ ONTSPAN JE! Wees kalm!’
Toevallig- (bestaat zoiets wel als toeval?)- was ik deze week in Redu, le Village du Livre, en ik val daar op een vergeeld werkje van MUSASHI, een Japans krijger geboren in 1584.
In een bepaald hoofdstuk beschrijft hij wat ZEN nu eigenlijk precies allemaal is.
Ik wou het je niet onthouden aangezien dit onderdeel je zeker stof tot nadenken zal geven en ik nu ook inmiddels begrepen heb dat ‘zen’ niet simpelweg betekent: ‘Ontspan je!’.
Ik vat het je even samen als vertaling uit het Engels…
Het boekje noemt ‘The Book of Five Rings’ en werd naar het Engels vertaald door Nihon Services Corporation…
Het begrip ZEN is zeer populair de dag van vandaag.
Het beoefenen/toepassen van ZEN in bewuste toestand is echter ver van populair.
Zeggen dat iemand ZEN is is eigenlijk hetzelfde als beweren dat iemand eet of werkt of ademt.
De vruchten van een goede ZEN praktijk zijn: een bewust gewaarworden, een verhoogde toestand van voelen en een natuurlijke gevoeligheid die je ontwikkelt in het handelen.
Beschouw Zen als een zeer stricte en veeleisende discipline, als een houding, een andere invalshoek om het leven te bekijken.
Zen is geen filosofie op zich. Het is eenvoudigweg een leermethode van observeren en voelen wat je iedere dag doet.
Zen is geen godsdienst in de zin van een godvrezende religie.
Het is een set van waarden en gedachten en voor sommigen een manier van leven.
Een ZEN- beoefenaar hoeft zijn God niet op te geven, noch zijn geloof.
ZEN maakt iedere overtuiging gewoon sterker, eender welke het is.
Zen is een filosofie van Wilskracht. Je smeedt er een ijzeren wil mee en een onstuitbare geest.
Er zijn geen speciale doctrines of leermethodes voor.
Je bent enkel en alleen opgezadeld met de verantwoordelijkheid over JEZELF.
ZEN is gebaseerd op een geest van bewust zelfvertrouwen. Je moet leren af te hangen van jezelf. Dit is geen eenvoudig statement!
Denk eens na over de criteria die je stelt aan iemand vooraleer je jezelf in handen geeft van een ander persoon.
Bezit jijzelf deze criteria tegenover jezelf?
Weet dat een diepgaande oprechtheid een must is in ZEN praktijk.
In ZEN-praktijk bestaat er geen resultaat.
Er wordt enkel gemeten hoeveel inspanning je gedaan hebt om jezelf te verbeteren.
De ZEN-leraar is niet iemand die gewoon zit te kijken naar wat je doet, nee, leraar en leerling dragen samen de lasten.
Een goede ZEN-houding ook ZAZEN geheten bestaat uit een houding in zit met benen gekruist. Met ontspannen handen en armen, ontspannen schouders, begin je te letten op een gecontroleerde en ritmische ademhaling die je activiteit rust geeft.
De ademhaling is diep, waardoor je veel zuurstof binnenkrijgt en je neusgaten en buik wijd open gaan…
Gedachten zullen door je hoofd vliegen, geef er geen aandacht aan, verwelkom ze als voorbijgaande bezoekers en laat ze doorreizen, concentreer je echter op je ademhaling, wees er bewust van en voel ze gewoon.
Je gedachten zullen toenemen, je dagactiviteiten, je problemen, je angsten, 1000 dingen razen voorbij in je geest…
Kom telkens terug tot waar je nu bent, wat je nu aan het doen bent.
Je zal merken dat hoe meer je je concentreert op 1 bepaalde zaak, hoe meer ze je zal ontglippen.
Later als je meer ervaren bent zal je niet langer proberen van je gedachten te stoppen.
Ze zullen vanzelf stoppen.
Je zal beseffen dat niets buiten jou je angsten of kommer of schuld geeft.
Als een gedachte in je opkomt en je spendeert tijd om erover na te denken, dan stop je je geest op dat punt.
<strong>Dit stoppunt is nu net de kern van het probleem.</strong>
Als je geest stopt om over iets na te denken net op dat punt verlies je je spoor van wat er NU bezig is.
Heb je last van schuld of angst of spijt of een zenuwachtigheid over iets dat komen gaat of gebeurd is dan leef je in het verleden of in de toekomst en niet langer meer HIER en NU.
Hoe realiseer je dit nu?
Je zou moeten leren met de naïviteit van een jong kind dat openstaat voor alle nieuwe dingen op zijn weg. De geest van zo’n kind is leeg en fris.
Het heeft geen ervaringen, geen gewoonte-ervaringen. Het ziet de dingen enkel zoals ze zijn.
Het heeft ook geen nood aan doelen stellen, het stelt geen eisen.
Het oordeelt en veroordeelt niet. Het is HIER EN NU. Het leeft in het absolute NU.
Zen is een practische discipline. Zen vraagt je om NU te reageren om dit bepaald moment te ervaren.
Het vraagt een enorme kracht van je om hieraan mee te werken.
Juist en gepast reageren is een sleutelwoord.
Zen zijn betekent dat de beoefenaar een intuïtieve ervaring bereikt. Waardoor of waarmee is niet belangrijk zolang er maar geen intellectuele indringer is en dat de reactie on-middel-lijk gebeurt. (on-middel-lijk staat hier voor zonder-middel-van het intellect. Pas dan heb je een ‘intuïtieve ervaring’.)
Het is begrijpen zonder woorden. De situatie zien zoals ze is en niet denken ‘wat’ ze is.
De intuïtieve ervaring gebeurt snel en zonder aarzeling, spontaan…
Samengevat betekent dit dat de realiteit moet aanzien zijn zoals ze is, PUNT.
Verbale instructies zijn overbodig.
Trouwens hoe kan 1 woord of zelfs maar 1 idee weergeven wat het gevoel ‘liefde’ inhoudt en betekent?
Een ZEN oefening om je bewust te maken van overbodigheid van taal heet KOAN.
De meester vraagt bv.aan een leerling: ‘Wat is het geluid van 1 hand die klapt?’
Hier kan niemand een zinnig antwoord op geven.
Een ZEN geest begrijpt eveneens dat de zintuigen de realiteit niet kunnen bevatten vanuit slechts 1 standpunt.
Als het licht aangaat zegt iemand: ‘Het licht is aan!’. Maar ben je bewust van de afwezigheid van donker op dat moment?
Als je wil zien, zie dan goed. Zodra je begint te denken zit je er naast.
Om het met een ander voorbeeld uit te leggen, neem eens iets waar je super goed in bent.
Als je iets ken, door en door, dan doe je het gewoon zonder nadenken (bv autorijden)
Dus wees natuurlijk en doe het gewoon.
Als je eet, eet je. Als je slaapt, slaap je. PUNT.
In ZEN komt eerst de techniek, dan, door de praktijk vergeet je de techniek en je doet het gewoon.
Het is net omdat je er niet over nadenkt dat je het zo goed doet.
ZEN is ook een sociale filosofie.
Een doel van ZEN is in je aards bestaan je potentieel als mens waar te maken.
Het individu wordt begrepen als een deel van een gemeenschap en in de praktijk word je meer en meer bewust van je plaats/taak hier op aarde.
Het gaat er niet om om ‘beter’ te worden dan wel om ‘voldoende’ te zijn voor jezelf en iedereen.
Iemands persoonlijkheid wordt gemeten naar doelbewust zijn, toegewijd en volhardend.
<strong>ZEN streeft naar zelfperfectie.</strong>
Dit geeft je een gevoel van voldoening. Je bereikte je doelen, je bracht je plannen ten uitvoer. je voelt je gelukkig en voldaan.
Je denkt misschien o.k, maar daar heb ik geen ZEN voor nodig, ik kan dat ook zelf.
ZEN leert je de zelf-discipline> nodig om je dat iedere dag opnieuw bij te brengen in al wat je doet.
Je zal meer observerend worden, meer bewust, zelfzekerder en meer vertrouwensvol.
Als gevolg van dit alles leer je je ego herleiden tot een minimum.
Hoe meer zelfzeker je bent, hoe minder je nood zal hebben om jezelf ten toon te zetten en je te moeten bewijzen.
Als je gelukkig bent met wat en wie je bent, ben je nederig, rustig en heb je innerlijke rust gevonden.
Als ik ZEN samenvat komt het hierop neer:
Eerst wordt de techniek geoefend, zodanig vaak dat dat de techniek geautomatiseerd wordt en dus vergeten.
De techniek beheersen betekent: ‘Geest beheerst het lichaam.’
Met discipline, hard werken, het lichaam dwingen om regels en pijn te aanvaarden, totdat het lichaam ‘aanvaardt’ en ‘leert’.
De techniek leren betekent: ‘Lichaam beheerst de geest.’
Het lichaam weet wat het moet doen en hoe het te doen.
Als je stapt, eet of slaapt, weet je lichaam hoe dit te doen. Je geest is hier niet eens meer bij betrokken. je hoeft niet meer na te denken.
Als je moe bent slaap je. Als je honger hebt, eet je. Als je paardrijdt, rijd je paard.
Dit alles kost je geen denkwerk. Je doet het gewoon.
Zen is niet moeilijk, integendeel, het is eerder eenvoudig.
Wel vraagt het een enorme zelf-discipline en een strenge fysieke praktijk-methode.
Het zal je fysisch versterken, je stevig maken in je handelen, en resoluut in je houding.
Het leven zelf zal hierbij je leraar zijn…’
B. ZEN toegepast op paardrijden
Het komt er dus op neer van tijdens het paardrijden HIER EN NU te blijven.
Niets is zo moeilijk.
Een voorbeeld.
Je had gisteren les en vandaag wil je toepassen wat de instructeur je uitlegde.
Duizend woorden schieten door je hoofd. Je gaat proberen, denken, voelen toepassen en …hopen dat het lukt.
Ik heb al vaak geconstateerd als ik les geef, zodra de leerling zich concentreert en in de manen van het paard begint te kijken dit een bewijs is dat hij/zij denkt maar niet meer voelt..
Denken betekent gebruik van het linkerhersengedeelte, wat staat voor techniek. Dus een opsomlijst van wat je zoal moet doen oftewel het lineaire denken, eerst dit, dan dat… met andere woorden de rede, het verstand.
De logge machine van het verstand kan echter maar een aantal zaken tegelijk verwerken.
Er werd vroeger reeds wetenschappelijk aangetoond dat een mens qua hersenwerking geen twee zaken gelijk kan doen, ofwel DENK je ofwel VOEL je.
Het voelen situeert zich in het rechter-hersengedeelte.
Als de leerling zich toespitst op het voelen dan gaat hij heel anders kijken, nl. perifeer of panoramisch. Door het brede gezichtsveld krijg je zo’n massa details te zien dat je de details niet meer kan zien, maar enkel nog de gehelen, de totaliteit.
Van zodra je dit vaststelt zie je eigenlijk alles en niets waardoor je terugvalt op je eigen lichaamservaring. Je begint meteen bepaalde delen van je lichaam te voelen. Op je paard zijn dit meestal in de eerste plaats je zitbeenknobbels.
Dit soort kijken geeft je hetzelfde GEVOEL als zou je met gesloten ogen rijden.
Aangezien paardrijden hoofdzakelijk voelen is, begrijp je het belang van het gebruik van je ogen.
Paardrijden is een super voorbeeld van ZEN-beoefening.
Je moet eerst je techniek leren door en door. Dan ga je toepassen.
Je gaat automatiseren. Je rijdt enkel nog paard, punt en ondertussen doe je niets anders meer.
Je paard als wezen is steeds en uitsluitend HIER en NU.
Vandaar ook de snelle vluchtreactie. Hij is je steeds voor, juist omdat hij constant hier en nu is vergroot zijn observatievermogen, zijn zicht op detail, zijn reactievermogen.
Hoe kan jij dan hier en nu worden tijdens het rijden?
Een eerste en simpele oefening is tellen. Liefst luidop, want dan adem je meteen ook op de juiste manier.
Van 1 tot 9, tel je langzaam. Ben je aan negen herbegin je gewoon.
Je zal je zelf erop betrappen dat je plots doortelt 10, 11…
Dit betekent dat je telt op automatische piloot maar ondertussen werkt je verstand door en ben je juist ja …opnieuw aan het denken, dus voel je niet meer en… ben je niet meer ZEN.
Een tweede oefening is in de piste op zoek gaan naar alle kleuren die je mogelijk kan zien in de piste terwijl je rijdt. Bv je neemt er een 5-tal. Kijk goed rondom je…
Dan zoek je 5 klanken of geluiden in je directe omgeving…
Nadien zoek je in je lichaam 5 plaatsen waar je pijn, ongemak of spanning voelt.
Dan herbegin je, maar in plaats van 5 neem je er nu 4. Dus 4 kleuren, 4 geluiden, 4 gevoelige plaatsen. Dan minder je naar 3, dan 2 en dan nog 1.
Nadien zal je voelen met wat een ongelooflijke ontspanning je begint te rijden. Heel waarschijnlijk heeft je paard al via zijn briesen je teken van ontspanning gegeven….
De moeite waard om te proberen hoor!
Veel succes en vooral, men zegge het voort!
